Navçeya Wanê Van
Bajarê Wanê, dîmenek ji kela Wanê de
Welat	Bakurê Kurdistanê
Dûgel	Tirkiye
Parêzgeh	Wan (parêzgeh)
Serbajar	Wan
Hejmara bajarokan	3 bajarok
Hejmara gundan	91 gund
Gelhe (2008)	428.511[1] kes
Rûerd	1.938 km2
Berbelavî	221,1 kes/km2
Bajarê navendî
Koordînat	38°30′13″Bk 43°23′44″Rh / 38.50361°Bk 43.39556°Rh / 38.50361; 43.39556
Gelhe (2008)	342.139 kes
Bilindayî	1.725 m
Koda postayê	65xxx
Koda telefonê	(+90) 432
Wan

Wan (bi tirkî, Van; bi ermenî, Վան) navê herêm, qeza û bajarekî Bakurê Kurdistanê ye.

Tabloya Naverokê [veşêre] 1 Nav 2 Dîrok 2.1 Kronolojî 3 Erdnîgarî 3.1 Wûçaniya cografî û tixub 3.2 Taybetiyên erdê bajêr 3.3 Avhewa 3.4 Çiyayên Xwe 3.5 Deşt, zozan û gelî 3.6 Çem û gol 4 Babetên Heywanan 5 Nifus û navçe (2000) 6 Aborî 6.1 Cihên turîstîk, dîrokî û seyranê 7 Çand û huner 7.1 Ol û civak 8 Çavkanî

 Nav

Navê kevn yê bajar di dema Ûrartiyan de "Tûşpa" bû. Piştre Ûrartiyan navê herêmê "Bîanî (Waînî)", Asûriyan jî "Naîrî" kirin. Navê Wanê ji gotina Waînî tê. Li gorî gotinek din jî navê bajar ji kesekê bi navê Wan tê, yê ku li gorî vê gotinê bajar ava kiriye.

 Dîrok

 Kronolojî

Berî Îsa (zayîn)

• 2000 - 1250 dema Hûriyan
• 1250 - 850 yekîtiya Ûrartûyan û Naîriyan
• 850 dema Ûrartiyan
• 585 dema Medan
• 550- 332 dema Persan
• 332 - 301 dema Makedoniyan

Piştî Îsa (zayîn)

• 227 hukumdariya Sasaniyan
• 645 dema Ereban
• 654 - 1054 Herêm di navbera Ereb, Rom (gel) û Bîzansan de dest di guhere.
• 1064 dema Selçûkiyan
• 1534 dema Osmaniyan

 Erdnîgarî

 Wûçaniya cografî û tixub

Ew di nav parelelên 37° 43´ û 39° 26´ bakur û merîdyenên 42° 40´ û 44° 30´ rojhilat de ye. Hidûdên bajêr li bakur bi Agiriyê ve, li rojava bi Bedlîsê ve, li başûr bi Colemêrgê ve û li rojhilat jî bi Mako ve tê girêdan.

 Taybetiyên erdê bajêr

Pivana erdê wî 19.069 km² ye. Ji wî erdî % 53,4 wî ji çiyan, % 13,7 ji deştan û % 32,9 jî ji platoyan pêk tê. Li herêmê dexil û kixsên şekir tên çandin.

 Avhewa

Li herêmê klîmayek reşayî serdest e. Lê ji ber ava gola Wanê herêm wek bajarên cîranê xwe yên din, zivistanan pir sar derbas nabe. Havînan jî hênik e.

 Çiyayên Xwe

Bilindahiya erdê herêmê nakeve bin 1.500 m'yî. Bajar bi çiyayên volkanîk hatiye dorpêçkirin. Çiyayê bilindtirîn Îspîriz e (3.668 m), Tendûrek (3.542 m), Pîraşît (3.200 m), Şevlî (2.900 m), Norkuh (2.800 m), Başêtê Mihenda, Artos.çiyayé (sipané)

Deşt, zozan û gelî

Zozanên herêmê di navbera çiyayan de bicihbûne. Bilindbûna wan digihîjin heta 2.450 m yî.

Geliyê Bendêmahî; li dora Çemê bandêmahî, Çemêreş, Memedik û Xoşabê ye.

Deşta Çaldiran: li navçeya Çaldiranê ye. Mezinbûna wî 314 km² û bilindbûna wî jî ji behrê 2.000 m - 2.100 m ye.

Deşta Bargirî: li cihê ku çemê Bendêmahî diherike gola Wanê ye. Mezinbûna wî 112 km² ye.

Deştên din yê herêmê: Tarhanî (50km²), Noşar (80 km²), Xoşab (180 km²), Hawesor (190 km²), Wan (150 km²), Ercûş (150 km²).

 Çem û gol

Çemê Bendêmahî ji çiyayê Tendurek dertê. Çemê herî mezin yê herêmê ye. Diherêke gola Wanê. Çemê Xoşabê, Mamedik û Çemê Zîlan jî çemên din yê herêmê ne.

Gola Wanê an jî Behra Wanê, gola herî mezin ya Kurdistanê ye (3.713 km²). Golê din yê herêmê Erçek, Qazgol, Sorgol, Siphan, Keşîş û Xidirmenteş in. Serwetên bin erdê.

Li herêmê perlît, kevirê ponz, lînyît, jîps û hesin ji bin erdê dertên.

 Babetên Heywanan

Li herêmê heywanên wek kewroşk, bizinên ser çiya, gur, û beraz, teyrên kovî jî wek qertel, baz û werdek hene. Pisîka Wanê li dinyayê bi nav û deng e. Çavên pisîkê yek şîn, yê din jî kesk in.

 Nifus û navçe (2000)

• Wan (navend) 284.464 (Wan, Erçek, Tîmar)
• Miks an Mikis (Bahçesaray) ye 16.795 (Miks)
• Elbak (Başkale) 55.563 (Elbak, Şîkeftî)
• Bayizaxa an Ebex (Çaldıran) 56.485
• Şax an Şatax (Çatak) 23.816 (Şax, Narlî)
• Ertemêtan an Edremid (Edremit) 18.005
• Erdîş an Erdiş (Erciş) 147.421 (Erdîş, Kertîs, Kocapnar)
• Westan (Gevaş) 29.557
• Payizawa an Xawesor (Gürpinar) 37.226 (Payizawa, Xoşab, Qasrîk, Norduz)
• Bêgirî (Muradiye) 54.692
• Ebexe an Qerqelî (Özalp) 59.892 (Ebexe, Taşrumî)
• Mehmûdî an Sêrê 21.578

Tevayiya nifûsa herêmê (tevî gundan) 877.524 e.

 Aborî

 Cihên turîstîk, dîrokî û seyranê

Wan û der û dora xwe ji bo turîzmê wek gencîneyek ne kolayî ye. Gola Wanê an jî wek Wanî dibêjin behra Wanê ji bo turîzm, masivanî û avjeniyê navdar e. Girava Axtamar bi dêra xwe, sîpelên Bendimahî û Miradiye´yê jî cihên ger û seyranê ne. Kelên Xoseb û Wanê wek mizgeftên herêmê jî ji hêla turîstên hemwelat û ji derveyî welat ve tên seradan.

Germavên herêmê jî dengdar in.

 Çand û huner

 Ol û civak

Li vir ola Îslamê tê hebandin. Lê belê li herêmê xiristiyan jî dijîn. Nifûsa bajar bi xwe ji Kurdan pêk tê, hindik Ecem (Azerî an jî Turkmen) hene.

Li navçeyên bajar (xeynî li navçeya Erdîş) bi tevayî Kurd dijîn. Pişti gundvalakirinên ji hêla hêzen artêşa Tirk, pirraniya gundên girêdayî navçeyan bivê nevê man kû koç bikin bajarê Wanê.

Di encama vê pêvajoyê de ji destpêka salen 90'i û vir ve ji aliyekê ve bajar li gorî hejmartina fermî ya sala 1997'an 289.081 runiştvanan dihejmêre û ji alîyê din vê jî bûye yek ji bajaren navendî.